به منظور گروه بندی ایستگاههای تحقیقات گندم کشور، با استفاده از یک شاخص بیولوژیکی، تعداد 15 رقم گندم با تیپ رشد و درجه ورنالیزاسیون متفاوت در 18 ایستگاه تحقیقاتی گندم طی سه سال زراعی (85-1384، 86- 1385 و 87-1386) در سه تاریخ کاشت (20 مهر، 10 آبان و 30 آبان) در قالب طرح کرتهای خرد شده با طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار کشت گردید. عملکرد دانه و تاریخ ظهور سنبله برای تمامی تیمارها یادداشت و تعداد روز تا ظهور سنبله بعنوان یک معیار مناسب برای واکنش گیاه به شرایط اقلیمی محاسبه گردید. تجزیه واریانس مرکب سه ساله برای عملکرد دانه در تمام ایستگاههای مورد آزمایش انجام و مناسب ترین تاریخ کاشت هر منطقه و همچنین تیپ رشد مناسب برای مناطق مختلف تعیین گردید. در اکثر ایستگاهها به جز زرقان و اصفهان، تاریخ کاشت اول بهتر از تاریخ کاشت دوم بود و یا اختلاف معنی داری با آن نداشت ولی تاریخ کاشت سوم در هیچ کدام از گروه ها عملکرد دانه مناسبی نداشت. نتایج تجزیه خوشه ای بر اساس میانگین تعداد روز تا ظهور سنبله ژنوتیپ ها در تاریخ های کاشت مختلف، 18 ایستگاه مورد بررسی را در سه گروه کاملا مجزا قرار داد: گروه اول: ورامین، نیشابور، مشهد، کرج، زرقان، خرم آباد و اصفهان، گروه دوم: اردبیل، اراک، همدان، میاندوآب، کرمانشاه (اسلام آباد)، قزوین، زنجان، خوی، جلگه رخ و اقلید، گروه سوم: داراب. در گروه اول و سوم عمدتا ارقام با تیپ رشد بهاره عملکرد بهتری نسبت به بقیه ارقام داشتند ولی در گروه دوم ارقام با تیپ رشد زمستانه و بینابین عملکرد بالاتری را نشان دادند. البته تغییرات مشاهده شده در رفتار ژنوتیپ های بینابین و بهاره در شرایط محیطی برخی از ایستگاه ها می تواند ناشی از تغییرات شرایط آب و هوایی این ایستگاه ها و یا دقیق نبودن اطلاعات موجود در خصوص نیاز ورنالیزاسیون آنها باشد که هر دو موضوع نیاز به بررسی و تحقیقات دقیق تری دارند.

این تحقیق با هدف ارزیابی حساسیت برخی مراحل فنولوژیکی ژنوتیپ های گندم به تنش خشکی در دو سال زراعی 94-1393 و 93-1392 به صورت کرت های یک بار خردشده در قالب طرح بلوک های تصادفی با سه تکرار انجام شد. عامل اصلی تیمارهای تنش خشکی و عامل فرعی چهار ژنوتیپ گندم بودند. عملکرد دانه در تیمار شاهد 4919 و در تیمارهای عدم آبیاری در مراحل پنجه زنی، رشد طولی ساقه، ظهور سنبله و رشد دانه به ترتیب 4109، 4442، 3988 و 4455 کیلوگرم در هکتار بود. بیشترین مقدار شاخص حساسیت برای عملکرد بیولوژیکی، عملکرد دانه، شاخص برداشت، تعداد دانه در سنبله و تعداد دانه در واحد سطح به ترتیب با 47/1، 39/1، 33/1، 80/4 و 75/1 به مرحله ظهور سنبله تعلق داشت. حساسیت بیشتر عملکرد دانه به تنش خشکی در مرحله ظهور سنبله را می توان به اثر تنش خشکی بر تکوین گلچه ها و اختلال در گرده افشانی منتسب نمود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور بررسی اثر زمان مصرف نیتروکسین و محلول پاشی عناصر ریز مغذی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام جدید گندم (Triticum aestivum & T. durum) در شرایط آب و هوایی خرم آباد، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی ایستگاه تحقیقات کشاورزی خرم آباد طی سال زراعی 92-1391 انجام شد. عامل اول در شش سطح: N0: عدم تلقیح بذر با کود زیستی نیتروکسین و بدون محلول پاشی عناصر ریز مغذی (شاهد)، N1: تلقیح بذر با کود زیستی نیتروکسین، N2: محلول پاشی عناصر ریز مغذی در مرحله ساقه رفتن، N3: محلول پاشی عناصر ریز مغذی در مرحله ظهور سنبله، N4: تلقیح بذر با کود زیستی نیتروکسین و محلول پاشی عناصر ریز مغذی در مرحله ساقه رفتن، N5: تلقیح بذر با کود زیستی نیتروکسین و محلول پاشی عناصر ریز مغذی در مرحله ظهور سنبله و عامل بعدی در دو سطح، شامل: V1: رقم پارسی و V2: رقم دنا بود. در این بررسی عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، وزن هزار دانه، تعداد سنبله در واحد سطح، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبلچه در سنبله گندم مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس داده ها نشان داد که اثر محلول پاشی عناصر ریز مغذی و کود زیستی نیتروکسین بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، وزن هزار دانه، تعداد سنبله در واحد سطح، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبلچه در سنبله گندم تاثیر معنی داری داشت. بیشترین عملکرد دانه مربوط به کاربرد توام تیمار تلقیح بذر با کود زیستی نیتروکسین و محلول پاشی عناصر ریز مغذی در مرحله ظهور سنبله بود. با توجه به افزایش قابل توجه عملکرد دانه، کاربرد توام تیمار تلقیح بذر با کود زیستی نیتروکسین و محلول پاشی عناصر ریز مغذی در مرحله ظهور سنبله در شرایط خرم آباد توصیه می شود.

به منظور ارزیابی لاین های تریتیکاله برای شرایط کم بازده، این تحقیق با 36 لاین تریتیکاله در قالب طرح آلفا لاتیس انجام شد. تعداد روز از سبز شدن تا برخی مراحل فنولوژیکی و عملکرد دانه و اجزاء آن تعیین گردید. نتایج نشان داد که تفاوت لاین ها برای همه صفات معنی دار بود. دامنه تغییرات تعداد روز از سبز شدن تا ظهور سنبله و رسیدگی فیزیولوژیکی به ترتیب 103-89 و 141-129 روز بود. بیشترین عملکرد دانه (4790 کیلوگرم در هکتار) و سرعت رشد محصول دانه (14.1 گرم در مترمربع در روز) به لاین 29 تعلق داشت. بالاترین ضریب تنوع ژنتیکی به تعداد روز از سبز شدن تا ظهور سنبله (43.6 درصد) و عملکرد بیولوژیکی (36.4 درصد) تعلق داشت. میانگین عملکرد دانه لاین ها در دامنه 4790- 1898 کیلوگرم در هکتار متغیر بود. با توجه به عملکرد دانه و میزان تشابه لاین ها در تجزیه کلاستر، لاین های 5، 8، 15، 17، 20، 22، 23، 26 و 29 به ترتیب با عملکرد دانه 4494، 3748، 3820، 3777، 3757، 3717، 4007، 3780 و 4790 کیلوگرم در هکتار به عنوان لاین های برتر انتخاب شدند. با توجه به تشابه بالای عملکرد دانه با سرعت رشد محصول دانه (95 درصد) و عملکرد بیولوژیکی (86 درصد) در تجزیه کلاستر و ضریب تنوع ژنتیکی بالای این دو صفت، با هدف عملکرد دانه بالا، این لاین ها به عنوان یک منبع ژنتیکی مطلوب برای انتقال این صفات در برنامه های به نژادی ارزیابی می شوند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

استفاده از ژنوتیپ های متحمل به تنشهای محیطی یکی از راهکارهای اجرایی سیستم کشاورزی پایدار می باشد. از آنجایی که زمستان مناسب برای بررسی و انتخاب ژنوتیپ های مقاوم به سرما و یخبندان از هر 10 سال فقط یکبار احتمال وقوع دارد، بنابراین اتکا به روشهای آزمایشگاهی توام با یادداشت برداریهای مزرعه ای، راهی مناسب برای انتخاب مواد جهت تحمل به سرما و یخبندان است. این بررسی در همین راستا در سال 81-1380 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی طرق مشهد در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. 20 تیمار موجود، ژنوتیپ های امید بخش آزمایش یکنواخت سراسری گندم مناطق سرد بودند که از بین آن ها ژنوتیپ هایی جهت مناطق سرد کشور معرفی خواهند شد. با استفاده از روش یخبندان طوقه ژنوتیپ های مورد بررسی تا 20- درجه سانتی گراد در شرایط کنترل شده، مورد تیمار قرار گرفتند، و پس از آن درصد بقا پس از یخبندان محاسبه شد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ شماره 9 بالاترین درصد بقا پس از یخبندان (98.33%) و ژنوتیپ شماره 7 کمترین درصد بقا پس از یخبندان (66.67%) را دارا بودند. ژنوتیپ شماره 9 کمترین میزان رطوبت طوقه و ژنوتیپ شماره 7 دارای میزان رطوبت طوقه غیر معنی دار با ژنوتیپ های برتر از نظر این صفت بودند. همبستگی بسیار قوی و منفی (r=-0.701) بین درصد بقا پس از یخبندان و میزان رطوبت طوقه وجود داشت. از دیگر صفاتی که رابطه معنی دار با درصد بقا پس از یخبندان داشت، مرحله رشد آغازه های سنبله (r=-0.619) بود. همبستگی معنی داری بین درصد بقا پس از یخبندان و تعداد روز تا ظهور سنبله (r=-0.207) و تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک (r=-0.208) وجود نداشت. درصد بقا پس از یخبندان با میانگین یادداشت برداری های مزرعه ای تحمل به سرما در 5 ایستگاه منطقه سرد کشور، رابطه مثبت و معنی داری (r=-0.416) داشت، بنابراین می توان نتیجه گرفت که روش یخبندان طوقه و متعاقب آن محاسبه درصد بقا پس از یخبندان روشی مطمئن برای برآورد تحمل به سرما و یخبندان ژنوتیپ های گندم در شرایط طبیعی می باشد.

به منظور بررسی اثر گیاهان پوششی بر وزن خشک علف های هرز و عملکرد دانه گندم رقم چمران آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در سال زراعی 1389-1388 در مرکز تحقیقات کشاورزی صفی آباد اجراء گردید. تیمارهای آزمایش شامل گیاهان پوششی: ماش، شبدر و آیش بودند که یک فصل زراعی قبل از گندم کشت و در اواسط گلدهی در زمین برگردانده شدند و در فصل زراعی بعد کشت گندم انجام شد. تجزیه واریانس داده ها نشان داد که اثر تیمارهای گیاهان پوششی بر وزن خشک علف های هرز در سه مرحله ساقه دهی، ظهور سنبله و رسیدگی فیزیولوژیکی گندم و همچنین بر روی تعداد سنبله در مترمربع و تعداد دانه در سنبله و عملکرد دانه در سطح یک درصد معنی دار بود. بطور کلی نتایج نشان داد که گیاه پوششی ماش ضمن کنترل موثر وزن خشک علف های هرز در زراعت گندم باعث افزایش تعداد سنبله (148 سنبله در مترمربع)، افزایش تعداد دانه در سنبله به (8 دانه در سنبله) و در نهایت موجب افزایش عملکرد دانه گندم (1.341 تن در هکتار) نسبت به تیمار آیش شد. بنابراین می توان استفاده از گیاه پوششی ماش را به عنوان یک عامل موثر در مدیریت زراعی گندم برای مدیریت علف های هرز و افزایش عملکرد دانه گندم رقم چمران در نظر گرفت.

به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم بذر بر صفات زراعی، عملکرد دانه و شاخص برداشت سه رقم جو آزمایشی در دو سال زراعی 89-1388 و 90-1389 به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد اجرا گردید. کرت های اصلی شامل سه تاریخ کاشت (12 آبان، 29 آبان و 15 آذر) و کرت های فرعی شامل ارقام جو (نصرت، یوسف و فجر 30) و تراکم کاشت (350، 400 و 450 بذر در مترمربع) بصورت فاکتوریل بودند. در طول دوره رشد صفات مختلف شامل تعداد روز تا پنجه زنی، تعداد روز تا ساقه رفتن، تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیکی، ارتفاع گیاه، طول سنبله، عملکرد دانه و شاخص برداشت یادداشت برداری و مورد بررسی قرار گرفتند. تجزیه واریانس مرکب داده ها نشان داد که اثر تاریخ کاشت بر ارتفاع گیاه و عملکرد دانه معنی دار شد. بین ارقام نیز از لحاظ طول سنبله، ارتفاع گیاه و عملکرد دانه تفاوت معنی داری مشاهده شد. ولی اثر تراکم کاشت بر صفات مورد نظر معنی دار نبود. مقایسه میانگین تیمارها نشان داد که بیشترین میانگین عملکرد دانه به تاریخ کاشت 12 آبان (6224.7 کیلوگرم در هکتار)، رقم نصرت (5868.3 کیلوگرم در هکتار) و تراکم 400 بوته در مترمربع (5538.1 کیلوگرم در هکتار و بدون اختلاف معنی دار با سایر تیمارهای تراکم بذر) تعلق داشت. کمترین میانگین عملکرد دانه نیز در تاریخ کاشت 15 آذر (4368.6 کیلوگرم در هکتار)، رقم یوسف (4930.5 کیلوگرم در هکتار) و تراکم بذر 350 دانه در مترمربع (5341.8 کیلوگرم در هکتار و بدون اختلاف معنی دار با سایر تیمارهای تراکم بذر) مشاهده شد. با توجه به مقایسه میانگین اثر متقابل رقم × تراکم بذر، رقم نصرت با تراکم بذر 400 بوته در مترمربع در تاریخ کاشت 12 آبان بیشترین عملکرد دانه (7260.7 کیلوگرم در هکتار) را تولید کرد.